Grzybowszczyzna 2012

I plener antropologiczno-teatrologiczny, 27.04-04.05.2012 r.

1. Opis założeń i celów:
„Grzybowszczyzna jest niewielką wsią – liczy tylko szesnaście zagród. Ziemia tu licha, gospodarstwa nieduże, ludzie żyją ubogo. Dookoła lasy i piaszczyste pagórki. Do najbliższego przystanku PKS idzie się ze wsi kilkanaście kilometrów. We wsi dużo drzew, gałęzie przesłaniają i domy i niebo. Spokojnie tu i zacisznie niczym w gaju oliwnym. Na ulicy kury i prosiaki szukają sobie żeru, pod płotami bawią się bose dzieci. Za wsią, w lasku, widać niedużą murowaną cerkiew – dzieło proroka Ilji”. Tak opisywał Grzybowszczyznę Włodzimierz Pawluczuk w „Reportażu o końcu świata” w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku. Wówczas żyli jeszcze Ci, którzy znali proroka Eliasza Klimowicza, który obwołany został Chrystusem w latach trzydziestych dwudziestego wieku. Projekt „Grzybowszczyzna 2012. I plener antropologiczno – teatrologiczny” to idea wyprawy do wioski we wschodniej Polsce, której inicjatorami są doktoranci kulturoznawstwa UŚ (Zakład Teorii i Historii Kultury, Zakład Teatru i Dramatu). Tygodniowy plener podczas którego grupa doktorantów i studentów kulturoznawstwa uczestniczyła w projekcie badawczym koncentrującym w sobie warsztaty fotograficzne oraz przede wszystkim dyskursy: antropologiczny oraz teatrologiczny. Teatr i antropologia przenikają się bowiem nawzajem, by odkryć wrodzoną teatralność kulturowej ekspresji. Plener był próbą budowy swoistego pomostu między antropologią i teatrologią na Uniwersytecie Śląskim. Miał także na celu włączenie studentów w proces bezpośredniego doświadczania poznawanych zjawisk. Projekt stanowił kontynuację zapoczątkowanej w 2011 roku tradycji. W ramach przedmiotu „Antropologia teatru” (mgr Adriana Świątek, Zakład Teatru i Dramatu UŚ) odbyła się wyprawa do wioski–teatru „Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice” połączona z warsztatami fotograficznymi. Uczestnicy zrealizowali wówczas reportaż fotograficzny skoncentrowany wokół tematu „Rytuał świętej codzienności człowieka gardzienickiego”. Efektem pleneru była zbiorowa wystawa fotografii w Centrum Kultury Katowice im. Krystyny Bochenek (14.10–12.11.2011r.).

Podczas pleneru w 2012 roku, który odbył się w okolicach Supraśla (wieś Grzybowszczyzna, wieś Stara Grzybowszczyzna, wieś Jurowlany, wieś Pierożki) przed uczestnikami zostało postawione zadanie przeprowadzenia wywiadu antropologicznego (pod nadzorem mgr. Adama Pisarka), wypracowania metody wykorzystania fotografii w badaniach antropologicznych (pod nadzorem mgr. Jakuba Dziewita) oraz realizacja reportażu fotograficznego skoncentrowanego wokół tematu „Rytuał pracy”. (pod nadzorem Mateusza Soleckiego). Na podstawie zgromadzonych materiałów oraz na podstawie prowadzonych dzienników badaczy uczestnicy mieli zadanie stworzyć narrację będącą tworzywem dokumentalnego spektaklu (pod nadzorem mgr Adriany Świątek), którego premiera połączona będzie z wernisażem wystawy zrealizowanych fotografii (planowany termin wernisażu i premiery spektaklu: styczeń 2013 rok, Centrum Kultury Katowice im. K. Bochenek, Teatr Korez).

2. Uczestnicy pleneru:
a) nadzór merytoryczny oraz prowadzący wykłady i warsztaty:
– mgr Adriana Świątek (Zakład Teatru i Dramatu) – pomysłodawczyni, główny organizator, kierownik grupy badawczej KNDK powołanej celem realizacji pleneru,
– mgr Adam Pisarek (Zakład Teorii i Historii Kultury),
– mgr Jakub Dziewit (Zakład Teorii i Historii Kultury),
– mgr Emilia Wieczorkowska (Zakład Teorii i Historii Kultury),
– Mateusz Solecki (Wydział Rada i Telewizji UŚ),

b) studenci – 10 studentów Kulturoznawstwa różnych lat.

3. Plener – wykłady teoretyczne:
– WYKŁAD I: Jak prowadzić badania terenowe? (Co to jest etnografia?, Jak przygotować strukturę wywiadu?, Jak zadawać pytania i jak słuchać?, Jak rejestrować dane i tworzyć notatki terenowe?) – mgr Adam Pisarek,
– WYKŁAD II: Świadome wykorzystanie fotografii w badaniach terenowych – mgr Jakub Dziewit,
– WYKŁAD III: Teatrolog w terenie – mgr Adriana Świątek,
– WYKŁAD IV: Warsztaty fotograficzne (w tym: praca na negatywach oraz obróbka materiałów światłoczułych) – Mateusz Solecki, mgr Jakub Dziewit, mgr Adriana Świątek,
– WYKŁAD V: Topografia terenu – przygotowania do badań w terenie – Mateusz Solecki.
– WYKŁAD VI: Etyka prowadzenia badań terenowych w świetle dyskursu antropologicznego, teatrologicznego oraz reportażu fotograficznego – mgr Adam Pisarek, mgr Jakub Dziewit, mgr Adriana Świątek, Mateusz Solecki.

4. Plener – zajęcia warsztatowe oraz praca w terenie:
Pierwsza część pleneru poświęcona były realizacji części teoretycznej oraz warsztatom nawiązującym do treści przedstawionych w wykładach. W tej części studenci mieli za zadanie m.in. przygotować kwestionariusze badań, doprecyzować tematykę, znaleźć dogodne miejsce i osoby do przeprowadzenia rozmów oraz przygotować koncepcje fotograficzne.

Po wstępnym przygotowaniu studentów do pracy w terenie zostali oni podzieleni na 2-osobowe grupy, które następnie zaczęły realizować wypracowane przez siebie założenia badawcze. Każdy dzień pleneru rozpoczynał się odprawą, później grupy wyruszały w teren, by po kilku godzinach powrócić celem omówienia i analizy zgromadzonych materiałów, przeprowadzenia indywidualnych warsztatów, pracy w ciemni oraz dalszej części warsztatów. Każdy dzień kończył się podsumowaniem, wspólną dyskusją oraz omówieniem dnia na podstawie prowadzonych na bieżąco dzienników badacza.

5. Spotkania poplenerowe:
Począwszy od maja do lipca 2012 roku wszyscy uczestnicy pleneru 2 razy w miesiącu spotykają się celem dalszej pracy nad zgromadzonymi materiałami oraz przygotowują dwie formy podsumowujące plener:
– realizacja spektaklu na podstawie zgromadzonych materiałów (napisanie scenariusza, opracowanie scenicznej wizji przedstawienia) – termin planowanej premiery: styczeń 2013,
– przygotowanie wystawy fotografii planowanej w CKK im. K. Bochenek – termin planowanego wernisażu: styczeń 2013.

Do tej pory odbyło się 8 spotkań (każde 2-4 godzin), kolejne spotkania planowane są na okres październik-grudzień 2012.

6. Rezultaty pleneru:
Niezależnie od realizacji celów „konkretnych” (wystawa oraz spektakl) możemy uznać, że dzięki plenerowi udało się osiągnąć m.in. następujące cele:
– integracja naukowa środowiska badawczego różnych dyscyplin badających kulturę ludzką na różnych poziomach (zarówno naukowych, jak i publicystycznych),
– wypełnienie „braku” dydaktycznego praktycznej nauki pracy kulturoznawcy w terenie – struktura oraz charakter kierunku Kulturoznawstwo na naszym Uniwersytecie daje studentom nieporównywalny do innych uniwersytetów poziom wiedzy i umiejętności umieszczonych w bardzo szerokim kontekście; brak jest jednakże możliwości realizacji i sprawdzenia tej wiedzy „w praktyce” – plener zarówno pokazał studentom możliwości, jakie „drzemią” w ich potencjale naukowym, jak i dał możliwość młodym naukowcom sprawdzenia i realizacji ich projektów badawczych,
– wypracowanie katalogu problemów pojawiających się na styku różnych sposobów podejścia do badań terenowych – coraz większa specjalizacja badawcza sprzyja „zamykaniu się” w swoich metodach naukowych, których założenia okazują się być często sprzeczne z innymi metodami,
– zdecydowana poprawa „wizerunku” młodych naukowców i doktorantów humanistycznych wśród studentów, którzy często po raz pierwszy mieli możliwość zetknięcia się z najnowszymi metodami pracy naukowej i dydaktycznej,
– zebranie szerokiego wachlarza unikalnych materiałów na temat społeczności lokalnych.